Η Φόνισσα

Insight

Πόσο σκοτάδι μπορεί να γεννήσει μια ζωή γεμάτη καταπίεση; Και μπορεί η επίκληση της λύτρωσης να μετατρέψει το πιο αποτρόπαιο έγκλημα σε πράξη που ο θύτης θεωρεί δικαιολογημένη;

Είκοσι οκτώ χρόνια μετά, η Λ. Κονιόρδου συναντά ξανά τη Χαδούλα Φραγκογιαννού, στην εμβληματική θεατρική προσέγγιση του Σ. Χατζάκη πάνω στη «Φόνισσα» του Α. Παπαδιαμάντη. Μια επιστροφή που δεν στηρίζεται στη νοσταλγία, αλλά επαναφέρει στο προσκήνιο ένα έργο με οδυνηρά διαχρονικά ερωτήματα για τη θέση της γυναίκας, την κοινωνική αδικία & τα όρια της ανθρώπινης συνείδησης.

Η παράσταση εγκαινιάζει παράλληλα το νέο Θέατρο ΕΡΓΟΝ του Γ. Βάλαρη, ένα πραγματικό θεατρικό στολίδι στην καρδιά της Αθήνας. Ένας νέος χώρος πολιτισμού που προστίθεται στον θεατρικό χάρτη της πόλης, ξεκινώντας τη διαδρομή του με ένα από τα σημαντικότερα έργα της νεοελληνικής λογοτεχνίας.

Η υπόθεση

Στη Σκιάθο, η Χαδούλα Φραγκογιαννού έχει περάσει ολόκληρη τη ζωή της υπηρετώντας τους άλλους. Κόρη, σύζυγος, μητέρα & γιαγιά, έχει γνωρίσει τη φτώχεια, τη στέρηση & την καταπίεση μιας κοινωνίας που αντιμετωπίζει τη γυναικεία ύπαρξη ως διαρκές βάρος.

Αναλογιζόμενη τα δικά της βάσανα, αρχίζει να πιστεύει ότι τα μικρά κορίτσια είναι καταδικασμένα στην ίδια δυστυχία. Η σκέψη της διαστρέφεται σταδιακά, μέχρι που οδηγείται σε εγκλήματα τα οποία η ίδια αντιλαμβάνεται ως πράξεις απελευθέρωσης.

Ο TheaterMindGr είδε & προτείνει

Η «Φόνισσα» είναι μια παράσταση υψηλών απαιτήσεων, που καλεί τον θεατή να αφοσιωθεί στον ιδιαίτερο γλωσσικό & σκηνικό της κόσμο. Ο αυθεντικός λόγος του Παπαδιαμάντη χρειάζεται συγκέντρωση, όμως η δυσκολία αυτή αποτελεί μέρος της καλλιτεχνικής ταυτότητας του έργου.

Η καθηλωτική Λ. Κονιόρδου, η σκηνοθετική ματιά του Σ. Χατζάκη, η εξαιρετική ζωντανή μουσική του Τ. Φαραζή & ένας υποδειγματικά συντονισμένος θίασος συνθέτουν μια σπουδαία θεατρική εμπειρία, που αξίζει να ανακαλύψει κανείς.

Η παράσταση προσεγγίζει τη Φραγκογιαννού χωρίς εύκολους διαχωρισμούς ανάμεσα στο καλό & το κακό. Αναδεικνύει μια γυναίκα που έζησε μέσα στη στέρηση, την υποταγή & την κοινωνική απαξίωση, αλλά τελικά μετατρέπεται η ίδια σε φορέα ακραίας βίας. Εδώ βρίσκεται & ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα του έργου: μέχρι ποιο σημείο οι συνθήκες μπορούν να εξηγήσουν μια ανθρώπινη πράξη, χωρίς να τη δικαιολογούν; Ο Παπαδιαμάντης δεν ζητά να αθωωθεί η ηρωίδα του. Αντίθετα, οδηγεί τον αναγνώστη & τον θεατή αντιμέτωπο με τη σύνθετη σχέση ανάμεσα στην κοινωνική ευθύνη, την προσωπική επιλογή & την ενοχή. Η σκηνική μεταφορά διατηρεί αυτή την ηθική αμφισημία, επιτρέποντας στη Φραγκογιαννού να αποκαλυφθεί ως ένα τραγικό πρόσωπο που προκαλεί ταυτόχρονα κατανόηση για τα βιώματά του & αποτροπιασμό για τις πράξεις του.

Highlight

Στο φινάλε, η Φραγκογιαννού εμφανίζεται ντυμένη νύφη. Η εικόνα αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η νυφική ενδυμασία, συνδεδεμένη με την υπόσχεση μιας νέας αρχής, συνοδεύει εδώ την ολοκλήρωση μιας ζωής σημαδεμένης από τη στέρηση & το έγκλημα. Το λευκό δεν λειτουργεί ως σύμβολο αθωότητας, αλλά δημιουργεί μια οδυνηρή αντίθεση με όσα έχουν προηγηθεί. Η σκηνή αφήνει ανοιχτή την ερμηνεία της: πρόκειται για μια ύστατη επιθυμία απελευθέρωσης, για την ανάμνηση μιας ζωής που δεν έζησε ποτέ ή για μια ακόμη τραγική αυταπάτη; Μια εικόνα λιτή, βαθιά συμβολική & ανοιχτή σε πολλαπλές αναγνώσεις, που παραμένει στη μνήμη μετά την αυλαία.

Σκηνοθετική ματιά & σκηνική όψη

Ο Σ. Χατζάκης επιστρέφει στη σκηνική προσέγγιση που παρουσίασε πριν από 28 χρόνια, αναδεικνύοντας τη συγγένεια του παπαδιαμαντικού κόσμου με το αρχαίο δράμα, τη λαϊκή παράδοση & τη θρησκευτική τελετουργία. Η σημαντικότερη σκηνοθετική επιλογή είναι η συλλογική λειτουργία του θιάσου. Οι γυναίκες της παράστασης δεν αποτελούν απλώς πρόσωπα της αφήγησης, αλλά συγκροτούν έναν ζωντανό χορό αρχαίας τραγωδίας. Με την κίνηση, τη στάση του σώματος & τη συντονισμένη παρουσία τους, μεταφέρουν τη συλλογική φωνή μιας κοινωνίας που παρακολουθεί, συμμετέχει & ενίοτε σιωπά μπροστά στα γεγονότα. Η λιτότητα των σκηνικών της Ε. Δρίνη, η αισθητική των κοστουμιών του Χ. Σουλιώτη & οι φωτισμοί του Α. Παναγιωτόπουλου διαμορφώνουν ένα αυστηρό σκηνικό περιβάλλον. Η απουσία περιττών εντυπωσιασμών επιτρέπει στη δράση να αποκτήσει τελετουργικό χαρακτήρα, ενώ η αφήγηση του ίδιου του σκηνοθέτη συνδέει τα επεισόδια της ιστορίας.

Οι ερμηνείες

Η Λ. Κονιόρδου παραδίδει μια πραγματικά καθηλωτική ερμηνεία, επιστρέφοντας σε έναν από τους καθοριστικότερους ρόλους της θεατρικής της διαδρομής. Η Φραγκογιαννού της δεν είναι μια μονοδιάστατη σκοτεινή μορφή, αλλά μια γυναίκα βαθιά σημαδεμένη από τις εμπειρίες της, της οποίας η εσωτερική φθορά αποκτά σταδιακά τρομακτικές διαστάσεις. Με τη χαρακτηριστική της σκηνική επιβλητικότητα, την εκφραστικότητα του σώματος & την εξαιρετική διαχείριση του λόγου, αποδίδει τις διαφορετικές όψεις της ηρωίδας χωρίς υπερβολές. Η κόπωση, η πικρία, η αγωνία & η αμετακίνητη πεποίθηση ότι οι πράξεις της έχουν κάποιον σκοπό αποτυπώνονται με εντυπωσιακή εσωτερική ένταση. Η μεγάλη ερμηνευτική της επιτυχία βρίσκεται στην ικανότητα να διατηρεί την ανθρώπινη διάσταση της Φραγκογιαννούς, ακόμη & στις πιο σκοτεινές στιγμές της, χωρίς να επιχειρεί να προκαλέσει συγχώρεση. Πρόκειται για μια ερμηνεία με το βάρος & το μέτρο μιας μεγάλης τραγωδού, που επιβεβαιώνει τη μοναδική της σκηνική παρουσία. Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στις Α. Τουντοπούλου, Μ. Λουίζου, Α. Τσεκούρα & Φ. Λύκου. Οι τέσσερις ηθοποιοί επιδεικνύουν αξιοθαύμαστο συντονισμό, φωνητική ακρίβεια & ερμηνευτική πειθαρχία, ανταποκρινόμενες σε μια παράσταση που απαιτεί διαρκή εγρήγορση & απόλυτη συνεργασία. Καθεμία διατηρεί τη δική της σκηνική παρουσία, χωρίς να διαταράσσεται η συνοχή του συνόλου. Η συμβολή τους είναι καθοριστική για την ποιότητα της παραγωγής, αποδεικνύοντας ότι η δύναμή της δεν εξαντλείται στην ερμηνεία της πρωταγωνίστριας.

Μουσική & φωτισμοί

Η μουσική του Τ. Φαραζή αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της παράστασης. Οι ζωντανές εκτελέσεις, οι ψαλμοί, οι παραδοσιακές μελωδίες & οι ρυθμικές παρεμβάσεις δημιουργούν έναν ιδιαίτερο ηχητικό κόσμο, στον οποίο η μουσική αποκτά ουσιαστική δραματουργική λειτουργία. Δεν υπογραμμίζει απλώς το συναίσθημα μιας σκηνής. Προετοιμάζει τις μεταβάσεις, διαμορφώνει την ένταση & δίνει ρυθμό στη συλλογική δράση. Η οργανική σύνδεσή της με τις φωνές των ηθοποιών αποτελεί μία από τις πιο επιτυχημένες πλευρές της παραγωγής.

Συμπέρασμα

Η «Φόνισσα» αποτελεί μια σπουδαία θεατρική επιστροφή, που επιβεβαιώνει ότι τα μεγάλα έργα δεν χάνουν τη δύναμή τους με το πέρασμα του χρόνου. Αντίθετα, κάθε νέα συνάντηση μαζί τους μπορεί να φωτίσει διαφορετικές πλευρές της ανθρώπινης ύπαρξης & της κοινωνίας. Πρόκειται για μια παράσταση που δεν αναζητά την εύκολη συγκίνηση ούτε προσφέρει απαντήσεις σε όλα όσα θέτει. Επιλέγει να αφήσει τον θεατή αντιμέτωπο με την ανθρώπινη αντίφαση, τη βία που γεννά η καταπίεση & τις συνέπειες μιας συνείδησης που έχει χάσει τον ηθικό της προσανατολισμό. Μια ολοκληρωμένη θεατρική δημιουργία υψηλής καλλιτεχνικής αξίας, που αξίζει να ζήσετε!